Een van de interessantste uitdagingen voor moderne front-end webdevelopers (en voor interactie-ontwerpers en vormgevers) is het toegankelijk maken van een website. Allereerst bestaan er de duidelijke W3C-richtlijnen, maar er zijn ook meerdere handige tools in omloop die claimen een website toegankelijker te maken.

In Nederland is de toegankelijkheidssoftware van Readspeaker redelijk populair. Simpel gezegd is Readspeaker een computerstem die in staat is een internetpagina voor te lezen. Readspeaker moet dan wel door de eigenaar van de website geïnstalleerd zijn. Zoals Readspeaker het in zijn eigen missie formuleert “stelt [ReadSpeaker] zich ten doel internet toegankelijker te maken, met name voor hen die moeite hebben met lezen. Met name voor mensen met een leeshandicap, zoals personen met dyslexie, ouderen of zieken van wie het gezichtsvermogen afneemt, is Readspeaker een uitkomst!”

Het is een loffelijk streven om de mensen die het schijnbaar moeilijk hebben op internet, bij de hand te nemen. Er moet wel duidelijk gesteld worden dat Readspeaker niet je website toegankelijk maakt volgens de W3C-richtlijnen. Readspeaker is een product dat de toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid van een website probeert te verbeteren.

Hoe werkt Readspeaker? Als in een webpagina Readspeaker geïmplementeerd is kun je op een Readspeakericoontje klikken, waarna in een nieuw venster de pagina voorgelezen wordt. In mijn Windowsinstallatie werd Windows Media Player geactiveerd, en op de Mac een Quicktimeplugin. Wat er gebeurt als Media Player niet aanwezig is, of als je op een ander besturingssysteem zit, heb ik niet getest.

Ik heb een aantal sites die gebruik maken van Readspeaker bekeken en kwam tot de volgende bevindingen:

De kwaliteit van Readspeaker

• Op het kantoor van Readspeaker zit geen centrum met nieuwslezers die iedere nieuwe publicatie keurig inlezen. De software van Readspeaker probeert een tekst zo goed mogelijk te interpreteren en met een computerstem voor te lezen. Hoewel Readspeaker het er in veel gevallen behoorlijk van afbrengt, heeft het moeite met de uitspraak van onbekendere woorden of woordcombinaties en voelt de intonatie niet natuurlijk aan.
• Omdat de intonatie in een zin niet altijd even natuurlijk is, moet je zeer geconcentreerd luisteren om te horen wat er precies gezegd wordt. Readspeaker luisteren is zeker niet hetzelfde als radio luisteren…
• De blikkerige stem van Readspeaker is nog wel overkomelijk, maar het is pijnlijker dat Readspeaker er niet in slaagt een willekeurige tekst op internet begrijpelijk voor te lezen. Bij het beluisteren van een berichtje op nu.nl raakte ik de draad kwijt toen Readspeaker struikelde over het woord SMSControle (“S-M-S-C-ontrole”). Blijkbaar stelt Readspeaker eisen aan de webredactie (bepaalde woorden, bepaalde spelling of bepaalde interpunctie kan beter vermeden worden). Dat bemoeilijkt een soepele inzet van het product.

Doelgroepbereik

• Readspeaker benadert een doelgroep die zich op internet – zacht gezegd – niet als een vis in het water voelt. Hoe kun je aan deze doelgroep (“15% tot 20% van de Nederlandse bevolking”) duidelijk maken dat de internetpagina die voor hun op het scherm staat, voorgelezen kan worden? Het is de vraag of louter het plaatsen van een icoontje duidelijk genoeg is.
• Readspeaker stelt zelf het gebruik van hun ‘Lees voor’-icoon als standaard voor. Ik vrees dat er nog vele jaren overheen zullen gaan voordat de volledige beoogde doelgroep doorheeft dat de pagina voorgelezen wordt als je op het bewuste icoontje klikt. Een complicerende factor is dat sommige partijen het icoontje blijkbaar niet mooi vinden en een ander icoon introduceren, wat het er voor de doelgroep niet makkelijker op maakt de aanwezigheid van Readspeaker te herkennen.
• Een op zich zeer geavanceerde optie van Readspeaker is een op een webpagina geselecteerd stuk tekst voor te lezen. Alleen wil ik de gebruiker nog wel tegenkomen die niet in staat is een internetartikel te lezen, maar er vervolgens wel in slaagt een mooi stuk tekst te selecteren.

Implementatie van Readspeaker in een website

• Om de acceptatie van Readspeaker te bevorderen, moet het over de hele site ingezet worden. Het heeft immers weinig zin om een pagina te laten voorlezen als dat in de gelinkte vervolgpagina niet het geval is. Dan loopt het pad voor de hulpbehoevende internetter immers gauw dood. De huidige Readspeakerimplementaties schieten hierin hopeloos te kort. Zij lijken lukraak nu eens wel dan weer niet Readspeaker in te zetten.
• Extra venijnig is de inzet van Readspeaker als het gaat om tabellen en formulieren. Als je slechtziend bent en moeite hebt om een overzicht van een zorgverzekeraar te lezen, ben je waarschijnlijk niet ineens scherpziend om het moment dat er een aanvraagformulier ingevuld moet worden of er een tabel met tarieven bekeken moet worden. De halfslachtige inzet van Readspeaker doet in dat geval beloftes die het een stap later niet meer waarmaakt. In het contactformulier van Vereniging Balans bijvoorbeeld slaat Readspeaker bij het voorlezen de hyperlinks in de tekst om onduidelijke redenen over, wat een onherkenbare brei aan informatie oplevert. Dat de gebruiker halverwege de pagina bij een formulier aanbelandt, wordt nergens duidelijk gemaakt. Het lachen kan beginnen als de voorleesstem iedere asterix foutief opleest als “asterisk”.

Conclusie

De inzet van Readspeaker neemt niet weg dat – wil een website toegankelijk zijn – er nog steeds aan de diverse W3C-ijkpunten voor webtoegankelijkheid voldaan moet worden. Readspeaker streeft er ook niet naar om de alle toegankelijksproblemen in één klap op te lossen. De vraag is natuurlijk wat de meerwaarde van Readspeaker dan wel is?

Naar eigen zeggen wil Readspeaker er vooral zijn voor mensen die moeite hebben met lezen. Ik vrees dat Readspeaker in de huidige vorm niet volwassen genoeg om als serieuze toegankelijkheidsverhogend of gebruiksvriendelijk product aan een website toegevoegd te worden.

Het zou goed kunnen dat Readspeaker het meest volwassen product is dat momenteel in het Nederlandse taalgebied beschikbaar is. Hoewel, op Naar Voren schreef Robert Jan Verkade al eerder dat er soortgelijke producten voorhanden zijn die niet site-afhankelijk zijn, maar elke willekeurige website voor kunnen lezen.

Een ontoegankelijk opgezette website wordt dus niet opeens toegankelijk door Readspeaker in te zetten. De meerwaarde van Readspeaker op toegankelijke websites is daarentegen discutabel. “De doelgroep van Readspeaker is daarmee zo’n 15% tot 20% van de Nederlandse bevolking”, zegt Readspeaker op haar eigen website. Die cijfers lijken mij wat hoog gegrepen. Readspeaker heeft potentie, maar functioneert momenteel alleen redelijk in websites met louter (eenvoudige) tekst die het niet van interactie met de gebruiker moeten hebben. In de huidige vorm is Readspeaker daarom vooralsnog een speeltje voor de webmaster en de marketingafdeling en moeten de slechtzienden wachten op betere tijden.

Dit bericht was geplaatst door Tom op Tuesday 20 March 2007 om 10:39 uur en is gearchiveerd onder toegankelijkheid, usability. Je kan de reacties hierop volgen via de RSS 2.0 feed. Je kan een bericht achterlaten, maar pingen en trackback is niet mogelijk.